Jakie są prawa poszkodowanego w wypadku drogowym?

0
247
Rate this post

Wprowadzenie

Wypadki drogowe to zjawisko, które nie tylko generuje ⁤znaczne‍ straty materialne, ale przede wszystkim ‌wpływa na życie ‍ludzkie, powodując obrażenia fizyczne oraz psychiczne. W ⁣Polsce, zgodnie z⁢ danymi statystycznymi, każdego⁣ roku dochodzi do tysięcy zdarzeń drogowych, które⁢ niosą ze sobą poważne‌ konsekwencje ⁢dla osób poszkodowanych. W obliczu takich tragedii niezwykle istotne⁢ staje się ⁣zrozumienie praw, jakie przysługują ofiarom wypadków. Przepisy prawne regulujące ​sytuację ⁣poszkodowanych mają⁤ na ‌celu‍ nie‌ tylko⁣ przywrócenie ⁢ich ⁤stanu zdrowia, ale⁣ również ‌zapewnienie im ​odpowiedniej rekompensaty ‍za doznane⁤ cierpienia i straty. Niniejszy​ artykuł ma ⁢na celu analizy obowiązujących regulacji dotyczących praw⁣ ofiar wypadków drogowych w Polsce, z ​uwzględnieniem istotnych aspektów prawnych oraz praktycznych wyzwań, które mogą się pojawić w procesie ⁤dochodzenia‍ roszczeń. W oparciu o ⁤aktualne przepisy oraz‍ zarysowane przypadki, przedstawimy kluczowe ⁣informacje, które mogą okazać się niezbędne dla każdej osoby dotkniętej wypadkiem drogowym.

Jakie są podstawowe prawa poszkodowanego w wypadku drogowym

Poszkodowani w wypadkach drogowych mają‌ szereg praw, które chronią ich interesy oraz zapewniają odpowiednią ‍pomoc. ‌Warto zaznaczyć, że⁢ każde z tych praw ma na celu ułatwienie ⁢dochodzenia roszczeń oraz ‍umożliwienie uzyskania niezbędnej pomocy medycznej i ⁢finansowej. Oto⁢ kluczowe prawa, z⁢ których mogą skorzystać osoby poszkodowane:

  • Prawo do ⁣odszkodowania – ⁤Osoba, która​ została poszkodowana​ w wyniku wypadku drogowego, ma ‍prawo do⁤ pełnego odszkodowania ​za ⁣poniesione straty, ⁤w tym ⁤zadośćuczynienia za doznany ⁤ból i⁤ cierpienie ​oraz zwrot kosztów leczenia.
  • Prawo do zwrotu ⁢kosztów‌ leczenia – Poszkodowany ma⁢ prawo do zwrotu kosztów ⁤leczenia w związku ‌z‌ wypadkiem, co obejmuje⁤ zarówno hospitalizację, jak i rehabilitację.
  • Prawo ‌do‍ informacji – Ofiara wypadku ma‍ prawo ‍do pełnej informacji na temat swoich⁤ praw oraz procedur dochodzenia‌ roszczeń.
  • Prawo do pomocy prawnej ‍– Poszkodowany może​ korzystać z pomocy‍ prawnej,⁢ co ułatwia mu dochodzenie swoich praw przed ubezpieczycielem ⁤lub w⁢ sądzie.
  • Prawo do obrony swoich praw – ​Poszkodowany ⁤ma prawo do wystąpienia na drogę sądową w przypadku odmowy ⁢wypłaty odszkodowania lub jego‌ zaniżenia przez ubezpieczyciela.

Warto zaznaczyć, że powyższe ⁤prawa mogą​ się różnić w zależności od przepisów prawnych obowiązujących w danym kraju lub regionie.⁤ Dlatego, szczególnie w przypadku ‍skomplikowanych spraw, zaleca się skorzystanie z⁤ pomocy specjalistów.

Podczas dochodzenia roszczeń, poszkodowani⁢ powinni również zadbać o odpowiednią dokumentację. ‍Kluczowe dokumenty ‍to:

Rodzaj dokumentuOpis
Raport policjiDokumentujący ​przebieg wypadku oraz okoliczności zdarzenia.
Dokumentacja‍ medycznaZawierająca wyniki badań⁤ i​ potwierdzenia leczenia.
Faktury i rachunkiDowody wydatków związanych z leczeniem i rehabilitacją.

Znajomość swoich praw ⁣oraz odpowiedni dobór⁤ dokumentacji są kluczowe w procesie‌ odzyskiwania odszkodowania po⁢ wypadku drogowym. ‌Posiadanie rzetelnych informacji oraz wsparcia prawnego znacznie zwiększa szanse na pomyślne⁤ zakończenie sprawy na korzyść ‌poszkodowanego.

Obowiązki kierowców wobec ⁣poszkodowanych w wypadkach

W sytuacji, gdy dochodzi do wypadku drogowego, kierowcy mają szereg obowiązków ‍wobec osób poszkodowanych.‍ Pierwszym i najważniejszym obowiązkiem⁣ jest:

  • Pomoc poszkodowanym ⁣ – ​Każdy kierowca, ⁣który uczestniczył w wypadku,​ ma moralny i prawny⁤ obowiązek ​udzielić pomocy ⁤osobom, które⁣ ucierpiały. Niezwłoczne wezwanie służb ratunkowych jest kluczowe.
  • Umożliwienie ‍swobodnego dostępu do miejsca ‍wypadku – ‌Kierowcy ‍powinni tak zabezpieczyć‍ miejsce zdarzenia, aby służby ratunkowe mogły w szybki sposób dotrzeć do poszkodowanych.
  • Dokumentacja zdarzenia – Kierowcy są zobowiązani do ⁤zbierania wszelkich niezbędnych informacji dotyczących‌ wypadku, w tym danych osobowych uczestników oraz świadków.

W przypadku, gdy ​kierowca​ nie zachowa odpowiednich standardów w zakresie pomocy poszkodowanym, może ponieść odpowiedzialność cywilną, ‍a nawet karną. Jest to szczególnie ważne ​w kontekście:

  • Odpowiedzialności karnej – W sytuacjach, gdy nieudzielenie pomocy ‍prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych, ⁣kierowca może zostać ‌oskarżony o⁣ przestępstwo.
  • Odpowiedzialności cywilnej – ​Poszkodowani ⁤mogą domagać się odszkodowania za‌ szkody materialne ​i niematerialne, ​jeśli kierowca⁤ uchybił ​swoim obowiązkom.

Warto również podkreślić, że kierowcy ⁤powinni dokonywać serwisowania swoich ⁤pojazdów regularnie, aby minimalizować ryzyko wypadków oraz było ‍to ​elementem ​odpowiedzialności⁤ za innych uczestników ruchu drogowego.

W poniższej tabeli przedstawione są podstawowe zasady, które powinien znać każdy kierowca w kontekście ich obowiązków wobec poszkodowanych w⁤ wypadkach:

Obowiązek kierowcyOpis
Udzielenie ⁤pomocyBezzwłoczne wezwanie służb ratunkowych i pomoc w‌ miarę możliwości.
Zabezpieczenie miejsca wypadkuUmożliwienie swobodnego dostępu​ dla ratowników.
DokumentacjaZbieranie ⁣informacji o wypadku oraz danych uczestników.
Informowanie⁢ policjiZgłoszenie wypadku funkcjonariuszom policji w celu sporządzenia raportu.

Wszystkie te obowiązki mają⁣ na celu​ zapewnienie bezpieczeństwa​ i sprawiedliwości dla poszkodowanych. Dlatego każdy kierowca ‌powinien być świadomy konsekwencji swoich działań na drodze.

Procedury zgłaszania szkód ⁣po wypadku drogowym

W przypadku ​wypadku drogowego, ‌kluczowym elementem jest odpowiednie zgłoszenie⁤ szkód, ​aby móc skutecznie‌ dochodzić swoich ​praw. Proces ten wymaga od poszkodowanego szeregu⁢ kroków, które powinny być starannie przestrzegane.

Przede wszystkim, po ​zdarzeniu należy:

  • Dokumentacja zdarzenia – Zgromadzenie dowodów, takich ‌jak zdjęcia miejsca wypadku, uszkodzeń pojazdów oraz danych kontaktowych świadków.
  • Zgłoszenie władzom – Skontaktowanie się z policją, aby⁤ sporządzono protokół⁢ wypadku, co będzie istotny dokumentem w przyszłym ⁤postępowaniu.
  • Notowanie danych sprawcy – W ⁢przypadku, gdy jest to możliwe, ważne⁢ jest, aby uzyskać‌ dane‍ od osoby odpowiedzialnej za wypadek oraz jej ubezpieczyciela.

Następnie, poszkodowany powinien zgłosić szkodę do swojego ⁢ubezpieczyciela. Kluczowe ⁢jest dostarczenie wszelkich zgromadzonych dowodów oraz dokumentacji. ‍Ubezpieczyciel ma obowiązek rozpatrzenia roszczenia w określonym czasie. ‍Warto pamiętać​ o:

  • Wypełnieniu formularza zgłoszenia – Umożliwia to formalne złożenie roszczenia⁣ dotyczącego szkód.
  • Określeniu rodzaju szkód – Wskazanie, czy‌ dotyczą‍ one‍ uszkodzeń ciała, mienia, utraty‍ dochodów itp.
  • Prowadzeniu korespondencji ⁢ – Zachowanie​ wszelkich wiadomości oraz pism ‍związanych z procesem‍ zgłaszania szkody.

W niektórych ⁤przypadkach, gdy portfel ubezpieczyciela ⁢nie rozpoczyna procesu⁤ bez opóźnień, poszkodowany ma prawo ⁣skierować sprawę do sądu. Warto wtedy skonsultować się ⁣z ⁤prawnikiem specjalizującym ‌się w sprawach​ odszkodowawczych. Warto również rozważyć polubowne rozwiązanie sprawy poprzez mediację, ‌która może ​okazać się‍ szybsza i mniej ‍kosztowna niż postępowanie sądowe.

Poniżej znajduje się prosty zestaw dokumentów, które mogą być przydatne‌ w procesie zgłaszania szkód:

DokumentOpis
Protokół policjiOficjalny dokument z‍ przebiegu ⁣wypadku.
ZdjęciaDowody wizualne uszkodzeń i stanu miejsca zdarzenia.
Dokumenty medyczneZaświadczenia o⁤ obrażeniach ⁤lub leczeniu⁢ po wypadku.

Dzięki właściwej ‍dokumentacji i ⁤starannemu podejściu‍ do zgłaszania szkód, poszkodowany⁢ ma większe szanse na uzyskanie należnych ‌odszkodowań,⁤ co pomoże​ mu w ekonomicznym oraz emocjonalnym powrocie do normalności‌ po ⁣wypadku drogowym.

Rola policji w dokumentowaniu wypadku ‍i​ praw poszkodowanego

Policja⁣ odgrywa kluczową rolę w​ procesie⁤ dokumentowania wypadków​ drogowych. ⁤Ich interwencja nie ogranicza się​ jedynie do zabezpieczenia miejsca ‌zdarzenia, ale także obejmuje ​gromadzenie informacji, które‌ są niezbędne do⁣ ustalenia przyczyn wypadku ⁣oraz odpowiednich okoliczności. W ramach swoich obowiązków funkcjonariusze notują dane dotyczące wszystkich uczestników, świadków a także‍ okoliczności, które mogą być istotne w kontekście ewentualnych roszczeń poszkodowanych.

Podczas ⁤sporządzania raportu z wypadku, policja rejestruje:

  • dane osobowe ⁤uczestników – imię, nazwisko,⁣ numer prawa jazdy, numer rejestracyjny pojazdu;
  • okoliczności wypadku – miejsce, czas, warunki‌ pogodowe;
  • świadków ⁤ – dane kontaktowe oraz ⁢ich zeznania;
  • uszkodzenia pojazdów – szczegółowy ⁣opis ‌i zdjęcia‍ w celujrzej;
  • przyczyny – wstępna analiza sytuacji‌ przez funkcjonariusza.

Dokumentacja sporządzona⁢ przez policję jest kluczowym dowodem w postępowaniach sądowych oraz​ w procesie ubiegania się o ‍odszkodowanie. Oprócz podstawowych danych, ważne jest również, aby poszkodowani dokonali osobistego ⁣zapisu ‌wszystkich istotnych ⁢informacji,​ jakie miały⁣ miejsce​ na miejscu zdarzenia. Posiadanie faktów ⁤w formie pisemnej może znacząco wpływać ⁢na ⁤decyzję ubezpieczycieli ​oraz organów sądowych.

Element dokumentacjiWażność
Dane uczestnikówKluczowe dla identyfikacji stron
Opis zdarzeniaUłatwia analizę ‍przyczyn wypadku
Dowody zdjęcioweWsparcie w przypadku⁣ sporów
Zeznania świadkówWzmacniają wersje poszkodowanego

Poszkodowany w wypadku ma prawo do otrzymania kopii raportu policyjnego, co jest niezmiernie istotne w kontekście⁣ ubiegania ‍się o odszkodowanie. Funkcjonariusze są‌ także zobowiązani do przekazania informacji o prawach pokrzywdzonego, co powinno obejmować możliwość⁢ skorzystania z porady prawnej.

Znaczenie zebranych dowodów w ‍dochodzeniu roszczeń

W kontekście dochodzenia roszczeń po wypadku drogowym, zebrane dowody ​odgrywają kluczową⁢ rolę, decydując ‍o szansach na⁤ uzyskanie odszkodowania. Dowody stanowią fundament każdej sprawy‍ sądowej, a ⁣ich ‍wartość często przesądza o sukcesie procesu. W sytuacji, gdy dochodzi do wypadku, ważne jest,⁤ aby natychmiast rozpocząć gromadzenie ⁣istotnych informacji.

Do najważniejszych‍ typów dowodów, które warto zgromadzić, należą:

  • Świadkowie zdarzenia: ⁣ Osoby, które były obecne podczas wypadku mogą dostarczyć cennych informacji na temat ⁣przebiegu zdarzenia.
  • Raporty⁢ policyjne: ⁢ Oficjalne dokumenty sporządzone⁣ przez funkcjonariuszy mogą⁣ potwierdzić przebieg wypadku oraz ⁤określić winnego.
  • Zdjęcia⁢ z miejsca wypadku: Obrazy przedstawiające uszkodzenia pojazdów i‍ okoliczności mogą pomóc‍ w wizualizacji zdarzenia.
  • Dokumentacja​ medyczna: Potwierdza‌ doznane obrażenia oraz może być podstawą ⁢do określenia ⁤wysokości odszkodowania.

W⁤ przypadku ⁢postępowania sądowego,‌ gromadzenie dowodów należy prowadzić z najwyższą starannością.‍ Ważne ⁤jest, aby dokumentacja była jak najpełniejsza ‌oraz precyzyjna. Najczęściej spotykane problemy​ związane ⁢z⁢ brakiem odpowiednich dowodów to:

ProblemKonsekwencje
Brak świadkówUtrudniona rekonwalescencja faktów
Niewłaściwe dokumentacjaZmniejszenie szans na ​uzyskanie odszkodowania
Brak ⁢zdjęćOgół dowodów marniejszy

W sytuacji, gdy poszkodowany ‍nie posiada odpowiednich dowodów, warto skonsultować się z‍ prawnikiem specjalizującym ⁤się w⁢ sprawach odszkodowawczych. Prawnik nie ⁣tylko pomoże w ocenie​ zebranej dokumentacji, ale również wskaże, jakie ​dodatkowe ‍dowody⁤ mogą⁣ być ⁤potrzebne. Prawidłowe zebranie oraz‍ przedstawienie dowodów jest kluczowe dla skutecznego dochodzenia swoich‌ praw i ⁤zminimalizowania potencjalnych strat finansowych.

Podczas całego procesu, warto pamiętać, że to poszkodowany ‌ma obowiązek⁢ udowodnić swoje roszczenie. Każdy ​zbierany dowód, nawet ten, który może wydawać się nieistotny, może okazać się decydujący w rozstrzygnięciu⁤ sprawy. Dlatego też staranność oraz precyzja w dokumentowaniu są podstawą sukcesu w dochodzeniu ​roszczeń⁤ po wypadku drogowym.

Jakie świadczenia ⁢przysługują poszkodowanemu w Polsce

Poszkodowani ⁢w⁤ wypadkach drogowych w Polsce mają prawo⁢ do⁣ różnych świadczeń, które mogą znacząco‍ wpłynąć na‌ ich sytuację finansową ⁣oraz zdrowotną. W zależności od​ okoliczności zdarzenia, istnieją różne formy pomocy, do⁤ których można się ubiegać.

  • Odszkodowanie za ⁤szkody materialne – Poszkodowani mogą domagać się ‍zwrotu kosztów związanych z naprawą pojazdu, wynajmem ⁢auta zastępczego, a także utraconych dochodów.
  • Odszkodowanie za szkody osobowe ⁣- W ‍przypadku urazów ciała, ofiary ‍mogą ubiegać się o ​odszkodowanie ‍za‍ ból i cierpienie, a⁤ także koszty leczenia ​i rehabilitacji.
  • Renta – Jeżeli w wyniku wypadku nastąpiła całkowita lub ⁢częściowa niezdolność do pracy, poszkodowany może starać‌ się ‌o rentę, ⁣która ma na celu rekompensatę utraconych zarobków.
  • Świadczenia z ubezpieczeń -⁤ Osoby poszkodowane w wypadkach ⁤drogowych mogą​ również ‌skorzystać ⁤z dodatkowych świadczeń wynikających z⁢ posiadanych ⁤polis ubezpieczeniowych, zarówno OC sprawcy, jak i własnych ubezpieczeń.

Warto również zaznaczyć, że ⁤w przypadku uszczerbku na zdrowiu poszkodowany ma prawo do refundacji kosztów leczenia oraz rehabilitacji, co ⁤może obejmować:

Rodzaj kosztuZakres ​refundacji
Leczenie szpitalnePełna refundacja kosztów
RehabilitacjaDo 100%‍ kosztów w zależności od⁤ wyroku
Zakup lekówW zależności od potrzeb, refundacja może wynosić do 100%

Nie można zapominać o pomocy ⁢psychologicznej, która dla wielu poszkodowanych‍ może okazać się kluczowa ‌w ⁢procesie radzenia sobie‌ z traumą po wypadku. W⁤ Polsce istnieją również organizacje, które oferują takie wsparcie bezpłatnie, co jest ‌niezwykle istotne w ‍kontekście powrotu do codziennego życia.

Prawo do uzyskania zadośćuczynienia za krzywdę

Osoby poszkodowane w wyniku wypadku drogowego mają prawo do uzyskania zadośćuczynienia za​ doznane‌ krzywdy. W polskim prawie cywilnym zadośćuczynienie⁣ obejmuje zarówno‍ straty materialne, jak⁢ i ⁢niematerialne, co czyni go kluczowym ​elementem‌ ochrony praw ofiar.​ Warto zatem zrozumieć, w jaki sposób można ubiegać się o takie ⁤odszkodowanie oraz​ jakie⁢ argumenty można ⁣przedstawić w trakcie procesu.

W ramach zadośćuczynienia poszkodowany ‌może domagać się rekompensaty za:

  • Straty zdrowotne – dotyczą ⁣one zarówno kosztów⁤ leczenia, jak i rehabilitacji.
  • Straty emocjonalne -‍ cierpienie psychiczne, lęki, strach przed powrotem do normalności.
  • Utrata zarobków – w przypadku długotrwałej niezdolności ‌do pracy koszty‍ utraconego wynagrodzenia również powinny być rekompensowane.

Procedura uzyskania zadośćuczynienia często wiąże się z koniecznością zgromadzenia ‍odpowiednich dowodów. Kluczowe dokumenty obejmują:

  • Raporty medyczne – szczegółowe opisanie stanu zdrowia poszkodowanego oraz przebiegu ⁢leczenia.
  • Zaświadczenia o zarobkach – ‌potwierdzające wysokość utraconych dochodów.
  • Opinie⁢ psychologiczne – w sytuacjach, kiedy cierpienia ‌emocjonalne są znaczące.

Warto zaznaczyć, że ⁤w przypadku przyznania zadośćuczynienia, wartość rekompensaty⁣ nie jest ustalana w sposób dowolny. Na wysokość odszkodowania wpływa szereg czynników:

CzynnikOpis
Rodzaj krzywdyStopień doznanych‍ obrażeń oraz ich wpływ na życie codzienne poszkodowanego.
Kontekst wypadkuOkoliczności‍ oraz winna strona zdarzenia.
Wiek poszkodowanegoWiek w momencie wypadku może wpływać na długoterminowe konsekwencje⁣ zdrowotne.

W‌ procesie uzyskiwania zadośćuczynienia warto korzystać⁢ z pomocy prawnej, gdyż ⁤doświadczenie oraz wiedza specjalisty mogą znacznie zwiększyć szanse na pomyślną ⁤rekompensatę. Kancelarie prawne często oferują bezpłatne konsultacje, które mogą pomóc poszkodowanym w zrozumieniu ​ich praw oraz ⁤możliwości działania.‌ Zrozumienie ⁤skomplikowanych aspektów‌ prawnych⁤ i dociekanie​ sprawiedliwości to ⁤ważne kroki ⁣na drodze do odzyskania równowagi po trudnym doświadczeniu, ⁣jakim jest wypadek drogowy.

Odszkodowania za utratę dochodu po wypadku drogowym

W przypadku‌ wypadku drogowego, poszkodowany‍ ma prawo do ubiegania się o odszkodowanie ‍za utratę dochodu, ‌które może​ obejmować zarówno ⁤straty poniesione w czasie hospitalizacji, jak i ewentualne szkodzenia ‍w przyszłości, wynikające z długotrwałej niezdolności do ​pracy. Niezależnie od rodzaju ⁢wypadku, istotne‌ jest, aby zrozumieć, jakie dokumenty i dowody mogą być ⁤potrzebne w procesie dochodzenia swoich praw.

  • Dokumentacja medyczna – ważne jest, aby ​gromadzić wszelkie dokumenty dotyczące leczenia, wizyt lekarskich‌ oraz diagnoz.
  • Zaświadczenia od pracodawcy ‌ – potwierdzenie zatrudnienia ​oraz wysokości utraconego wynagrodzenia jest kluczowe.
  • Dowody‌ na poniesione koszty ⁤ – rachunki za ⁤leczenie,⁢ rehabilitację czy transport ⁤mogą⁤ być uwzględnione w roszczeniu.

Warto również ⁣pamiętać, że wysokość odszkodowania za utracony dochód często jest ustalana na podstawie:

ElementOpis
WynagrodzenieŚrednie miesięczne wynagrodzenie ⁤w miejscu pracy poszkodowanego.
Okres niezdolności do pracyCzas, w którym poszkodowany był niezdolny ​do⁤ pracy‌ z powodu wypadku.
Potencjalne przyszłe utratyPrognozowane dochody na podstawie obecnego zatrudnienia i zawodu.

Aby‍ skutecznie⁣ dochodzić swoich praw,​ poszkodowany powinien zgłosić się ‌do odpowiedniej instytucji, która może pomóc w tej sprawie, jak np. ⁣ towarzystwa ubezpieczeń lub specjalistyczne ‍kancelarie prawne. Ważne jest⁢ również, aby nie czekać zbyt długo, ​ponieważ ⁣istnieją terminy, w których można zgłaszać roszczenia.

Nie ⁢można zapominać o tym, że uzyskanie odpowiedniego odszkodowania za utratę dochodu może ⁢przełożć się na⁤ jakości życia poszkodowanego oraz ‍jego rodziny. Dlatego⁢ tak ważne jest,​ aby poszkodowani⁢ znali⁣ swoje prawa i możliwości ich egzekwowania.

W podsumowaniu,⁤ prawa poszkodowanego⁣ w wypadku drogowym‌ odgrywają kluczową⁣ rolę w ⁤procesie dochodzenia sprawiedliwości oraz uzyskiwania‍ należnych​ odszkodowań.‌ Znajomość tych ‌praw ​jest niezbędna⁤ nie tylko dla samych poszkodowanych, ale także dla ich ‍bliskich oraz profesjonalistów zajmujących ⁣się pomocą prawną. System ubezpieczeń, regulacje prawne i ​procedury ⁣dochodzenia ‌roszczeń⁢ tworzą skomplikowany, ale ‌fundamentalny⁢ mechanizm ochrony osób dotkniętych tragedią ⁣drogową. Właściwe ‍wykorzystanie przysługujących uprawnień, a także współpraca z ‌prawnikiem specjalizującym się w ‍sprawach‌ odszkodowawczych,⁢ mogą znacząco wpłynąć na sytuację ‌osób poszkodowanych,‌ przywracając im ⁤poczucie bezpieczeństwa i stabilności ‌po tragicznym zdarzeniu.‍ Warto zatem być świadomym przysługujących praw oraz możliwości, jakie niesie ze sobą⁣ odpowiednia wiedza i wsparcie w trudnych chwilach.