Spór konsument–przedsiębiorca za granicą – kiedy polski sąd jest właściwy?
W dobie globalizacji i rosnącej dostępności różnorodnych produktów oraz usług, coraz więcej Polaków decyduje się na zakupy za granicą. E-commerce, a zwłaszcza zakupy w zagranicznych sklepach internetowych, stały się powszechne, otwierając przed konsumentami nowe możliwości. Niestety, z atrakcyjnymi ofertami mogą wiązać się również problemy – nierzadko pojawiają się sytuacje, w których jako klienci musimy dochodzić naszych praw w obliczu niezgodności towaru z umową, opóźnień w dostawie czy nieuczciwych praktyk przedsiębiorców.W takich przypadkach, zasadniczym pytaniem staje się: gdzie powinniśmy skierować nasze roszczenia, gdy przedsiębiorca znajduje się za granicą? W artykule przyjrzymy się, kiedy polski sąd może być właściwy do rozstrzygania sporów między konsumentem a przedsiębiorcą na międzynarodowym rynku, analizując kluczowe aspekty prawa cywilnego oraz unijne regulacje dotyczące ochrony konsumentów. Zachęcamy do lektury,aby zyskać pewność,jak radzić sobie w trudnych sytuacjach związanych z zakupami międzynarodowymi.
Spór konsument-przedsiębiorca za granicą – definicja i znaczenie
Spór pomiędzy konsumentem a przedsiębiorcą za granicą wiąże się z różnorodnymi kwestiami prawnymi, które mogą wpływać na sposób ich rozwiązania. Przede wszystkim,kluczowe jest zrozumienie,że taki konflikt może dotyczyć wielu dziedzin,takich jak:
- Umowy sprzedaży – problemy z jakością towaru lub jego wadliwością.
- Usługi – niewłaściwe wykonanie usługi lub braki w umowie.
- Reklamacje – trudności w dochodzeniu swoich praw dotyczących zwrotów lub wymiany towarów.
W takich sprawach istotne znaczenie ma nie tylko prawo krajowe, ale również przepisy unijne, które regulują ochronę konsumentów. W obrębie Unii Europejskiej funkcjonują zasady dotyczące jurysdykcji, które mogą ułatwić lub utrudnić rozwiązanie sporów. Na przykład, jeśli przedsiębiorca ma siedzibę w innym państwie członkowskim, konsument dysponuje pewnymi prawami, umożliwiającymi mu wybór sądu, w którym może dochodzić swych roszczeń.
Warto zauważyć, że w przypadku sporów transgranicznych, wybór sądu może być kluczowy dla powodzenia całego procesu. Istnieje kilka czynników, które powinny być brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o tym, gdzie złożyć pozew. Należy do nich m.in.:
- miejsce wykonania umowy – czasem najważniejsze jest, gdzie produkt został dostarczony lub usługa wykonana.
- miejsce zamieszkania konsumenta – często konsument ma prawo działać przed sądem swojego kraju.
Poniższa tabela przedstawia najważniejsze czynniki, które mają wpływ na wybór sądu w przypadku sporów konsumenckich w kontekście międzynarodowym:
| Czynnik | Opis |
|---|---|
| Miejsce wykonania umowy | Gdzie nastąpiło wykonanie umowy – to często miejsce, gdzie konsument może dochodzić swoich praw. |
| Miejsce zamieszkania konsumenta | Konsument ma prawo wnosić sprawy przed sąd swojego stałego miejsca zamieszkania. |
| Miejsce siedziby przedsiębiorcy | Przedsiębiorcy mogą być pozwani w swoim kraju, co może również wpływać na wybór sądu. |
Reasumując, spór między konsumentem a przedsiębiorcą za granicą to złożony proces, który wymaga uwzględnienia wielu aspektów prawnych, miejsca zamieszkania oraz siedziby stron umowy. Świadomość tych uwarunkowań może pomóc konsumentom skuteczniej dochodzić swoich praw i zminimalizować ryzyko związane z transakcjami międzynarodowymi.
Kiedy polski sąd ma jurysdykcję w sprawach transgranicznych?
Jurysdykcja polskiego sądu w sprawach transgranicznych, szczególnie dotyczących sporów konsumenckich między konsumentem a przedsiębiorcą, jest określona przez przepisy prawa europejskiego oraz krajowego. Oto kluczowe okoliczności,które mogą decydować o właściwości sądu w Polsce:
- Miejsce zamieszkania konsumenta – Zgodnie z regulacjami Unii Europejskiej,konsument ma prawo wytoczyć sprawę w sądzie swojego miejsca zamieszkania. Oznacza to, że jeśli konsument mieszka w Polsce, ma prawo zgłosić sprawę do polskiego sądu, nawet jeśli przedsiębiorca ma siedzibę w innym kraju.
- Wykonanie umowy – Jurysdykcja polskiego sądu może być również uzależniona od miejsca wykonania umowy.Jeśli usługi lub towar były dostarczane do Polski, sąd polski może być właściwy.
- Zakres działalności przedsiębiorcy – Jeśli przedsiębiorca prowadzi działalność gospodarczą na terenie Polski lub kieruje swoje usługi do polskich konsumentów (np. przez stronę internetową), polski sąd również może mieć jurysdykcję.
warto jednak zaznaczyć, że jurysdykcja nie zawsze jest jednoznaczna. Często przedsiębiorcy wprowadzają klauzule dotyczące właściwości sądu w swoich umowach. Pomimo tego, przepisy prawa konsumenckiego chronią interesy konsumentów, którzy mogą powoływać się na swoje prawa w sądach lokalnych.
| Okoliczność | Jurysdykcja polskiego sądu |
|---|---|
| Miejsce zamieszkania konsumenta | Tak, jeśli zamieszkuje w Polsce |
| Miejsce wykonania umowy | Tak, jeśli wykonano w Polsce |
| Zakres działalności przedsiębiorcy | Tak, jeśli kieruje usługi do Polski |
Pamiętaj, że specyfika sprawy oraz jej szczegóły mogą wpływać na ostateczną decyzję.W przypadku wątpliwości zaleca się konsultacje z prawnikiem specjalizującym się w prawie europejskim i krajowym, aby dokładnie określić, czy polski sąd ma jurysdykcję w danej sprawie.
Kluczowe przepisy dotyczące ochrony konsumentów w Unii Europejskiej
Ochronę konsumentów w Unii Europejskiej reguluje szereg kluczowych przepisów, które mają na celu zapewnienie bezpieczeństwa i przejrzystości w relacjach między konsumentami a przedsiębiorcami. Poniżej przedstawiamy najważniejsze z nich:
- Dyrektywa o prawach konsumentów – Obowiązuje od 2014 roku i stanowi fundament ochrony konsumentów w UE. Zawiera przepisy dotyczące umów zawieranych na odległość oraz poza lokalem przedsiębiorstwa.
- Dyrektywa o nieuczciwych praktykach handlowych – Zabezpiecza konsumentów przed oszukańczymi praktykami oraz nieuczciwymi reklamami.
- Dyrektywa o sprzedaży dóbr i o niezgodności towaru z umową – Reguluje kwestie gwarancji i zwrotów, zapewniając konsumentom możliwość dochodzenia swoich praw.
- RODO (rozporządzenie o Ochronie Danych Osobowych) – Choć nie dotyczy bezpośrednio ochrony konsumentów jako takich, chroni ich dane osobowe w obrocie handlowym, co jest kluczowe w elektoronicznych transakcjach.
W kontekście sporów konsumenckich, ważnym elementem systemu ochrony jest także możliwość skorzystania z alternatywnych metod rozwiązywania sporów (ADR) oraz systemów rozstrzygania sporów online (ODR). Dzięki tym narzędziom, konsumenci mogą szybko i efektywnie dochodzić swoich praw bez konieczności angażowania sądów.
| Przepis | Zakres ochrony |
|---|---|
| Dyrektywa o prawach konsumentów | umowy zawierane na odległość |
| Dyrektywa o nieuczciwych praktykach | Chroń przed oszustwami |
| Dyrektywa o sprzedaży dóbr | Gwarancje i zwroty |
| RODO | Ochrona danych osobowych |
Warto podkreślić, że przepisy te stosują się nie tylko do transakcji krajowych, ale również do zakupów dokonywanych w innych krajach UE. Dzięki temu, konsumenci mają pewność, że ich prawa są chronione niezależnie od miejsca zakupu. W przypadku sporów, polski sąd może być właściwy, jeśli spełnione są określone warunki, takie jak miejsce zamieszkania konsumenta lub miejsce wykonania umowy.
Przy wzroście handlu elektronicznego i transgranicznych zakupów, świadomość przepisów dotyczących ochrony konsumentów staje się kluczowa. Warto zatem być na bieżąco z obowiązującymi regulacjami oraz korzystać z dostępnych narzędzi w sytuacjach, gdy pojawiają się jakiekolwiek problemy w relacjach z przedsiębiorcami.
Znaczenie miejsca wykonania umowy w sporach konsumenckich
W sporach konsumenckich, miejsce wykonania umowy odgrywa kluczową rolę w określaniu, które sądy mają jurysdykcję. W szczególności, gdy sprawa dotyczy relacji między konsumentem a przedsiębiorcą działającym za granicą, właściwość miejscowa sądów staje się jednym z najważniejszych aspektów, które mogą wpłynąć na wynik sprawy. Często to, gdzie umowa została wykonana, w rzeczywistości decyduje o tym, gdzie konsument może dochodzić swoich praw.
Warto zauważyć, że przepisy prawa cywilnego w Polsce oraz regulacje Unii Europejskiej, zwłaszcza Rozporządzenie Bruksela I, mają na celu ochronę konsumentów i ułatwienie im postępowania w przypadkach sporów z przedsiębiorcami zagranicznymi. Oto kluczowe elementy, które warto mieć na uwadze:
- Definicja miejsca wykonania umowy: zazwyczaj rozumie się przez to miejsce, gdzie zostały zrealizowane zobowiązania w umowie, co ma kluczowe znaczenie dla ustalenia właściwości sądu.
- Ochrona konsumenta: Prawo europejskie nakłada szczególne wymagania na przedsiębiorców, aby umowy były realizowane w sposób przyjazny dla konsumentów.
- Możliwość wyboru sądu: Jeśli umowa przewiduje możliwość wyboru jurysdykcji, przedsiębiorca nie może narzucić konsumentowi innego sądu niż ten właściwy, zgodny z miejscem wykonania umowy.
W praktyce,konsument,który napotyka problemy związane z umową,powinien zastanowić się nad następującymi kwestiami:
| Miejsce wykonania umowy | Możliwości |
|---|---|
| W Polsce | Polski sąd |
| Za granicą,w siedzibie przedsiębiorcy | Sąd wskazany w umowie lub sąd właściwy na podstawie przepisów |
| W innym kraju UE | Możliwość korzystania z ochrony wynikającej z prawa europejskiego |
Na koniec,znaczenie miejsca wykonania umowy w kontekście sporów konsumenckich nie tylko wyznacza ścieżkę do rozwiązania konfliktów,ale również chroni słabszą stronę umowy,czyli konsumenta. Dlatego tak istotne jest, aby być świadomym swoich praw i możliwości, jakie przysługują w sytuacjach sporu z przedsiębiorcami działającymi poza granicami Polski.
Jak określić właściwy sąd w przypadku umów międzynarodowych?
W przypadku sporów dotyczących umów międzynarodowych, kluczowym elementem jest określenie właściwego sądu, który będzie rozstrzygał dany spór. Warto wiedzieć, że w polskim prawie istnieje kilka zasad, które mogą pomóc w ustaleniach dotyczących jurysdykcji.
Przede wszystkim,dla umów zawieranych z uczestnikami międzynarodowego obrotu gospodarczego,istotne znaczenie ma miejsce wykonania umowy. Oto najważniejsze kwestie, które należy wziąć pod uwagę:
- Miejsce wykonania głównego zobowiązania – jeżeli umowa dotyczy dostawy towarów, należy określić, gdzie odbywa się ich wydanie.
- Miejsce zamieszkania stron – sąd właściwy dla danej strony może być określony przez jej miejsce zamieszkania lub siedzibę.
- Postanowienia umowy – strony mają prawo do wyboru sądu, który będzie właściwy w przypadku ewentualnego sporu. Warto zawrzeć takie postanowienie w treści umowy, co zwiększa pewność co do dalszego postępowania.
współczesne przepisy międzynarodowe, takie jak Rozporządzenie Bruksela I bis, również wpływają na określenie właściwego sądu. Stosują się one do spraw cywilnych i handlowych, a ich celem jest ułatwienie ustalania jurysdykcji w przypadkach transgranicznych. Dzięki nim, sprawy mogą być rozstrzygane w sądach jednego z państw członkowskich UE, co może być korzystne dla konsumentów.
| Aspekt | opis |
|---|---|
| Miejsce wykonania | Określa, gdzie umowa była realizowana. |
| Miejsce zamieszkania | Jurysdykcja zależy od siedziby stron. |
| Umowa strona | Możliwość wyboru sądu przez strony umowy. |
Podsumowując, różnorodność czynników wpływających na właściwość sądów w przypadkach umów międzynarodowych może być skomplikowana. Właściwe zrozumienie tych zasad i przepisów może znacznie przyspieszyć proces dochodzenia swoich praw w przypadku sporów z przedsiębiorcami z innych państw. dlatego zaleca się wcześniejsze konsultacje z prawnikiem specjalizującym się w prawie międzynarodowym, aby uniknąć nieporozumień i zapewnić sobie odpowiednie wsparcie w trudnych sytuacjach.
Rola Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości w konfliktach konsumenckich
Europejski Trybunał sprawiedliwości (ETS) odgrywa kluczową rolę w rozstrzyganiu sporów między konsumentami a przedsiębiorcami, szczególnie w kontekście ochrony praw konsumenckich w Unii Europejskiej. Jego orzeczenia mają na celu zapewnienie jednolitości interpretacji unijnego prawa we wszystkich państwach członkowskich, co jest niezwykle istotne w sytuacjach, gdy konsumenci prowadzą sprawy przeciwko przedsiębiorcom z innych krajów.
W kontekście sporów międzynarodowych, zobowiązania ETS obejmują:
- Ujednolicanie przepisów: ETS przyczynia się do harmonizacji regulacji dotyczących ochrony konsumentów, co zapewnia równe traktowanie we wszystkich krajach UE.
- Interpretacja prawa: Orzecznictwo Trybunału ma znaczenie dla szerszego rozumienia przepisów unijnych, co może pomóc w rozwiązaniu skomplikowanych sporów.
- Ochrona praw konsumenckich: W wielu wyrokach ETS faworyzuje ochronę konsumentów, co poszerza ich prawa, zwłaszcza w kontekście transakcji transgranicznych.
Jednym z ważnych aspektów, które podnoszone są w orzeczeniach ETS, jest obowiązek przedsiębiorców do informowania konsumentów o ich prawach, a także procedurach reklamacyjnych. Przykładem może być kwestia obowiązkowych tłumaczeń warunków umowy na język ojczysty konsumenta, co zyskuje na znaczeniu zwłaszcza w przypadku transakcji online.
W praktyce oznacza to, że polski sąd, rozpatrując sprawy związane z konfliktami konsumenckimi z udziałem zagranicznych przedsiębiorców, może się opierać na wytycznych ETS. W sytuacji, gdy sprawa dotyczy naruszenia prawa wspólnotowego, sąd w Polsce ma obowiązek kierować się europejskimi standardami ochrony praw konsumentów, co może wpłynąć na korzystne dla konsumenta decyzje sądowe.
na poniższej tabeli przedstawiono przykłady kluczowych orzeczeń ETS dotyczących spraw konsumenckich:
| Numer sprawy | Temat | Orzeczenie |
|---|---|---|
| C-240/00 | Prawo do odstąpienia od umowy | Wyjaśnienie praw konsumentów w przypadku zakupów online. |
| C-421/14 | Niedozwolone klauzule umowne | Ochrona konsumentów przed niekorzystnymi warunkami umowy. |
| C-149/15 | odpowiedzialność za wadliwy towar | Potwierdzenie obowiązków producentów i sprzedawców w zakresie reklamacji. |
Rola ETS w tych sprawach jest nie do przecenienia. Dzięki jego orzeczeniom, konsumenci mogą czuć się bardziej chronieni i pewni swoich praw, nawet gdy dochodzą roszczeń przeciwko przedsiębiorcom z innych krajów Unii Europejskiej. Orzecznictwo to jest istotnym elementem budowania świadomości prawnej konsumentów i wspiera zaufanie do jednolitego rynku europejskiego.
Polskie regulacje a międzynarodowe prawo cywilne
W kontekście sporów konsumenckich z przedsiębiorcami prowadzącymi działalność za granicą, istotnym elementem są regulacje prawne, które dotyczą jurysdykcji i wyboru odpowiedniego prawa. Polskie prawo, na mocy przepisów zawartych w Kodeksie cywilnym oraz Rozporządzeniu Bruksela I bis, może wpływać na wybór forum do rozstrzygania sporów z przedsiębiorcą z innego kraju. Kluczowe jest zrozumienie, w jakich sytuacjach polski sąd ma prawo do orzekania w takich sprawach.
W pierwszej kolejności warto zwrócić uwagę na następujące okoliczności,w których polski sąd może być właściwy:
- Miejsce zamieszkania konsumenta: Konsument ma możliwość dochodzenia swoich praw przed sądem polskim,jeśli jego miejsce zamieszkania znajduje się w Polsce.
- Miejsce wykonania umowy: Jeżeli umowa została zawarta z przedsiębiorcą,który wykonuje działalność na terenie Polski,to również polski sąd może być właściwy.
- Wybór przez strony: Możliwość wyboru sądu przez strony umowy,o ile nie narusza to przepisów regulujących ochronę konsumentów.
Na poziomie międzynarodowym,Polska,jako członek Unii Europejskiej,stosuje się do regulacji unijnych,co wpływa na sposób rozpatrywania sporów konsumenckich. Zgodnie z rozporządzeniami unijnymi, konsumenci posiadają szereg gwarancji prawnych, które chronią ich interesy. Poniższa tabela przedstawia porównanie kluczowych elementów dotyczących jurysdykcji w sporach konsumenckich.
| Punkt odniesienia | Polski sąd | Obcy sąd |
|---|---|---|
| Miejsce zamieszkania konsumenta | Tak | Nie |
| Miejsce wykonania umowy | Tak | Możliwe |
| Wybór sądu przez strony | Ograniczony | Możliwe |
Warto również zwrócić uwagę na cel ochrony konsumentów, który znajduje odzwierciedlenie w regulacjach międzynarodowych. Przepisy Unii Europejskiej, a także konwencje międzynarodowe, wskazują na konieczność zapewnienia, że konsumenci pozostaną chronieni, niezależnie od miejsca, w którym została zawarta umowa. W praktyce oznacza to,że polski sąd może rozpatrywać sprawy,gdy istnieją przesłanki do ochrony interesów konsumentów w przypadku transakcji zagranicznych.
Jakie dokumenty są niezbędne w sporze z zagranicznym przedsiębiorcą?
W przypadku sporu z zagranicznym przedsiębiorcą, kluczowe jest przygotowanie odpowiednich dokumentów, które będą stanowiły fundament dla prowadzonej sprawy. Zbierając potrzebne materiały, warto pamiętać o ich rzetelności i kompletności, aby zapewnić sobie jak najlepszą pozycję w postępowaniu.
Najważniejsze dokumenty, które warto zgromadzić:
- Umowa z przedsiębiorcą – podstawowy dokument, który określa warunki współpracy oraz prawa i obowiązki obu stron.
- Korespondencja – wszelkie wiadomości e-mail, korespondencja pocztowa oraz inne formy komunikacji, które mogą potwierdzać przebieg sporu.
- Paragony i faktury – dowody na dokonanie transakcji, które są kluczowe dla potwierdzenia zasadności roszczeń.
- Dokumenty potwierdzające reklamację – wszelkie zgłoszenia reklamacyjne oraz odpowiedzi przedsiębiorcy, które mogą wpływać na rozstrzyganie sporu.
- Dowody wpłaty – potwierdzenia dokonania płatności, które mogą być istotne w kontekście zgłaszanych roszczeń.
Warto również rozważyć przygotowanie krótkiego podsumowania sprawy,które ułatwi przedstawienie faktów w sądzie. Można w nim uwzględnić:
- krótką charakterystykę sporu
- ważne daty, takie jak termin złożenia reklamacji
- oprocentowanie w przypadku roszczenia odsetek
Jeśli sprawa wymaga bardziej formalnego podejścia, istotne mogą okazać się także dokumenty tworzące historię współpracy z przedsiębiorcą, w tym:
| Rodzaj dokumentu | Opis |
|---|---|
| Umowa | Regulująca zasady współpracy |
| Reklamacje | Potwierdzająca otrzymanie zwrotu |
| Opinie | Opinie osób trzecich dotyczące usług/produktów |
Wiele z tych dokumentów może mieć kluczowe znaczenie dla zaakceptowania roszczenia przez sąd. Dokumentacja powinna być prowadzona dokładnie i sumiennie, a jej brak może negatywnie wpłynąć na wynik sprawy. Warto również skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w międzynarodowym prawie cywilnym, aby uniknąć błędów, które mogą być kosztowne w perspektywie dalszych działań prawnych.
Przykłady orzeczeń polskich sądów w sprawach transgranicznych
W kontekście sporów między konsumentami a przedsiębiorcami w sprawach transgranicznych, orzeczenia polskich sądów często stają się ważnym źródłem wytycznych dotyczących właściwości sądowej. Warto przyjrzeć się kilku istotnym przykładom, które ukazują, jak polskie sądy odnoszą się do takich spraw.
Jednym z kluczowych orzeczeń jest wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 2020 roku, w którym określono, że:
- Polski sąd ma jurysdykcję w sprawach, gdy konsument ma miejsce zamieszkania w Polsce, a umowa została zawarta z przedsiębiorcą mającym siedzibę w innym państwie członkowskim UE.
- Obowiązuje zasada ochrony konsumenta, co oznacza, że procesy są prowadzone w miejscu zamieszkania konsumenta.
W innym przypadku, w orzeczeniu z dnia 15 czerwca 2018 roku, Sąd Okręgowy zwrócił uwagę na:
- Znaczenie umowy, która musi jednoznacznie wskazywać, że przedsiębiorca prowadzi działalność na rynku, do którego konsument przynależy.
- Fakt, iż nie wystarczy, aby przedsiębiorca jedynie prowadził działalność internetową, aby być pod jurysdykcją polskiego sądu.
Warto również zwrócić uwagę na wyrok sądu z dnia 5 lutego 2021 roku, który dotyczył sporu o niewykonanie umowy zawartej przez internet. Sąd podkreślił:
- Bez względu na miejsce zakupu, jeśli umowa przewidywała dostawę do Polski, sąd polski może być właściwy dla rozpatrzenia sprawy.
- Ostateczna decyzja o właściwości sądu była oparta na miejscu wykonania umowy,co sprzyja ochronie interesów polskiego konsumenta.
| Data orzeczenia | Sprawa | Wnioski |
|---|---|---|
| 10.11.2020 | Wyrok SN | jurysdykcja w przypadku konsumentów w Polsce |
| 15.06.2018 | Wyrok SO | Znaczenie miejsca działalności przedsiębiorcy |
| 05.02.2021 | Wyrok SO | Miejsce wykonania umowy kluczowe dla jurysdykcji |
Te orzeczenia wskazują na ewolucję podejścia polskich sądów do spraw transgranicznych, podkreślając znaczenie ochrony konsumentów oraz ról, jakie odgrywają w procesie prawnym. W kontekście spraw transgranicznych, weryfikacja podstaw jurysdykcyjnej ma kluczowe znaczenie zarówno dla konsumentów, jak i przedsiębiorców.
Czy polski konsument może dochodzić swoich praw przed zagranicznym sądem?
Polski konsument, który ma do czynienia z zagranicznym przedsiębiorcą, często staje przed dylematem, gdzie dochodzić swoich praw. Istnieje kilka kluczowych kwestii,które warto rozważyć w tej sytuacji:
- Jurysdykcja sądowa: Właściwe sądy mogą być zależne od miejsca,w którym doszło do naruszenia praw konsumenta,a także od zapisów w umowie. Warto zwrócić uwagę, czy umowa zawiera klauzulę o wyborze sądu.
- Reguły dotyczące konsumentów: W wielu krajach obywatele mają przywileje jako konsumenci, co oznacza, że mogą dochodzić swoich praw w kraju, w którym mieszkają, nawet jeśli spór dotyczy zagranicznego dostawcy usług czy produktów.
- Współpraca międzynarodowa: W ramach Unii Europejskiej funkcjonują mechanizmy mające na celu ułatwienie dochodzenia roszczeń przez konsumentów w krajach członkowskich, co